Footer Menüsünde Neler Olmalı?

Footer menüsü ile ana menü farklı işleri üstlenir

Ana menü bir ziyaretçinin siteye ilk adımını attığı yerdir. Burası kişinin hangi bölüme gideceğine karar verdiği, sitenin genel yapısını ilk kez algıladığı ve varsa aradığı şeyi doğrudan bulmaya çalıştığı alandır. Ana menünün işi ziyaret sürecinin başında yoğunlaşır.

Footer ise farklı bir zamanda devreye girer. Sayfanın sonuna gelen bir ziyaretçi genellikle üç durumdan birindedir: ya içeriği tamamıyla tüketmiş ve bir sonraki adıma geçmek istiyor, ya aradığını bulamadığı için başka bir yol arıyor, ya da "Bu sitenin diğer kısımları neler?" diye araştırıyor. Her üç durumda da footer'ın vereceği yanıt, ana menünün tekrarı olmamalıdır.

Bu nedenle footer'a konulan bağlantıların büyük bölümünün ana menüyle örtüşmemesi idealdir. Ana menüde zaten var olan bir bağlantıyı footer'a eklemek teknik açıdan mümkündür ama fırsatı kaçırmak anlamına gelir. Footer, ana menünün kapsamadığı ama ziyaretçinin arayabileceği sayfaları öne çıkarmak için daha değerli bir alandır. Ana menüde kaç öğe olması gerektiği sorusu bu ayrımı daha net biçimde ortaya koyar.

Yalnızca "ana menüde yok, footer'a koyalım" mantığıyla oluşturulan bir liste de yeterli değildir. Footer bir artık deposu değil, kendi başına planlanmış bir navigasyon alanıdır. Buradaki bağlantıların seçimi, ziyaretçinin o noktada ne aradığını anlamaya dayanmalıdır.

Footer içeriği mantıksal gruplar hâlinde düzenlenmelidir

Footer'daki bağlantıların tek bir liste hâlinde sıralanması, az sayıda bağlantı olduğunda işe yarayabilir. Beş ya da altı bağlantıdan oluşan sade bir footer için gruplamaya gerek olmayabilir. Ancak bağlantı sayısı sekizi geçtiğinde gruplandırma neredeyse zorunlu hâle gelir.

Gruplandırma, benzer işleve ya da konu alanına sahip bağlantıların aynı başlık altında bir araya getirilmesidir. "Hizmetler", "Şirket", "Destek", "Yasal" gibi başlıklar yaygın örneklerdir; ama bu başlıklar standarttan değil, sitenin gerçek içeriğinden türetilmelidir. Bir e-ticaret sitesinin footer grupları, bir haber sitesinden ya da kurumsal bir B2B sitesinden farklı olacaktır.

Kaç grup olmalı? İkiden az grupla oluşturulan footer genellikle ya çok az bağlantı barındırıyordur ya da gruplandırma mantığı tutarsızdır. Beşten fazla grup ise footer'ı küçük bir site haritasına yaklaştırır — ki bu başka bir yapısal soruna işaret eder. Çoğu projede iki ile dört grup arasında kalmak hem görsel hem de navigasyon açısından yönetilebilir bir aralık sunar.

Her grup içindeki bağlantı sayısı da dengeli olmalıdır. Bir grupta sekiz bağlantı varken diğerinde yalnızca bir bağlantı bulunuyorsa, ya gruplandırma mantığı yeniden gözden geçirilmeli ya da o tek bağlantı başka bir gruba taşınmalıdır. Orantısız gruplar görsel dengesizliğe neden olur ve taramayı zorlaştırır.

Yasal bağlantılar ayrı bir bölümde yer almalıdır

Gizlilik politikası, kullanım şartları, çerez politikası gibi sayfalar artık çoğu sitede zorunlu bir varlıktır. Ziyaretçiler bu bilgilere ulaşmak istediklerinde footer'a bakarlar; bu bağlantıların footer'da bulunması beklenen bir standarttır.

Ancak yasal bağlantıların diğer navigasyon gruplarıyla aynı görsel ağırlığı taşıması gerekmez. Genellikle daha küçük punto, soluk renk ya da footer'ın en alt satırına yerleştirme ile diğer bağlantılardan ayrıştırılırlar. Bu ayrım hem estetik hem de işlevseldir: Ziyaretçi "Hizmetler" grubunu ve "Yasal" satırını farklı ihtiyaçlar için tarar.

Yasal bağlantıları bir içerik grubuyla karıştırmak iki soruna yol açar. Birincisi, yasal bilgiye ihtiyaç duyan biri bu bağlantıyı bulmakta güçlük çeker. İkincisi, ana içerik gruplarının okunabilirliği bozulur. Yasal bağlantılar için ayrı bir satır ya da alt bölüm oluşturmak, bu sorunu basit bir yapısal kararla çözer.

Bazı projelerde yasal sayfa sayısı birden fazladır ve tümünü tek bir satırda sıralamak güç olabilir. Bu durumda yasal içerikleri "Yasal Bilgiler" başlığı altında ayrı bir grup olarak sunmak, hem görsel düzeni korur hem de bu sayfaların farklı bir statüsü olduğunu vurgular. Başlık gereksiz bulunuyorsa footer'ın alt satırına yerleştirilen, görsel olarak küçültülmüş bir liste de aynı işlevi görür.

Footer linkleri ziyaretçinin ikinci niyetine yanıt verir

"İkinci niyet" şöyle tanımlanabilir: Bir ziyaretçi sayfaya belirli bir amaçla gelir, bu amacını tamamlar ya da tamamlayamaz; ardından farklı bir şey aramaya başlar. Ana menü birinci niyete hitap ederken footer genellikle ikinci niyetin devreye girdiği noktadır.

Örnek vermek gerekirse, bir hizmet sayfasını okuyan biri "Peki bu şirketle iletişime geçebilir miyim?" ya da "Başka projeleri var mı?" diye merak edebilir. Bir içerik tüketen ziyaretçi "Bunların bir arşivi ya da bülteni var mı?" diye araştırabilir. Bu gibi ikincil ihtiyaçlara yanıt veren bağlantılar footer için biçilmiş kaftandır: iletişim, hakkında, SSS, bülten aboneliği, arşiv bunların tipik örnekleridir.

İkinci niyet yalnızca doğrudan bir sayfa ziyaretinden ibaret değildir. Kimi zaman ziyaretçi bir akışı tamamlamak için yardımcı bilgiye ihtiyaç duyar: sipariş takibi, hesap yönetimi ya da destek formu bu kategoriye girer. Bu sayfalar arama motoru odağı açısından birincil değer taşımayabilir ama ziyaretçi deneyiminde kritik bir işlev üstlenir. Footer, bu tür sayfaların doğal evidir.

Hangi ikinci niyetlerin karşılanacağını belirlemek için tahmine dayalı kararlar her zaman isabetli olmayabilir. Analitik veriler bu konuda daha güvenilir bir rehber sunar. Footer'daki hangi bağlantıların tıklandığını, hangi sayfaların ziyaret akışının en altına geldiğini izlemek, gerçek ikinci niyetleri ortaya çıkarır. Bu gözlem footer menüsünü zaman içinde daha doğru bir yere taşır.

SEO açısından footer link yoğunluğunun bir sınırı vardır

Footer, siteye iyi bir iç link fırsatı gibi görünebilir: Her sayfada tekrar eden bir öğedir ve eklenen her bağlantı tüm sayfalarda var demektir. Bu gözlem doğrudur — ama avantajı tersine çevirme riski de taşır.

Arama motorları, sayfalar arasında akan bağlantı değerini dağıtır. Bir footer'da onlarca bağlantı bulunuyorsa, her birinin taşıdığı değer bölünür. Üstelik her sayfada aynı bağlantıların tekrar etmesi, bu bağlantıların söz konusu sayfa için özgün içerik sinyali üretmediğini gösterir. Tekrarlayan footer bağlantıları, iç link değeri açısından gövde içi bağlantıların gerisinde kalır.

Pratik sınır olarak on beş ile yirmi arasında bir bağlantı sayısı genellikle makul kabul edilir. Bu sayının üzerine çıkmak hem kullanıcı deneyimi hem de SEO açısından azalan getiri bölgesine girer. Önemli iç sayfaları desteklemek için footer'dan bağlantı vermek yerine, asıl içerik gövdesinde bağlama uygun bağlantılar kurmak çoğu durumda daha etkilidir. Bilgi mimarisinin bütünü içinde iç linklerin nasıl işlediğini anlamak bu kararları kolaylaştırır.

Bir yandan da şunu belirtmek gerekir: Footer bağlantılarının SEO değeri sıfır değildir. Gerçekten keşfedilmesi güç ama önemli olan sayfalar footer aracılığıyla taranabilir hâle gelir. Mesele tüm değerli sayfaları footer'a toplamak değil, footer bağlantısının gerçekten bir işlev gördüğü sayfaları seçmektir.

Kurumsal sayfalar footer'da daha iyi değerlendirilebilir

"Hakkında", "Kariyer", "Basın", "Sürdürülebilirlik" gibi sayfalar sitenin çoğu ziyaretçisi için birincil hedef değildir. Bu sayfalar ana menüde yer aldığında öncelikli bağlantılar için gereken görsel alanı işgal eder ve menüyü kalabalıklaştırır.

Footer bu sayfalar için oldukça uygun bir ev sunar. Siteyi bir miktar tanımış, kurumsal bilgiye bilinçli olarak ulaşmak isteyen ya da araştırma yapan bir ziyaretçi footer'a bakar. Bu sayfaları footer'a taşımak onları saklamak değildir — uygun kitlesiyle buluşturmaktır.

Üstelik bu yaklaşım, ana menünün odağını korur. Ana menüde kaç öğe bulunması gerektiğine dair tartışmalar çoğu zaman bu tür kurumsal sayfaların dahil edilip edilmemesiyle başlar. Footer'ın bu konuda üstleneceği rol, ana menü kararını da daha net hâle getirir. İçerik hiyerarşisinin nasıl kurulduğunu anlamak, hangi sayfanın hangi katmanda durması gerektiğini belirlemede yol gösterici bir çerçeve sunar.

Bu yaklaşım özellikle büyüyen şirket sitelerinde geçerliliğini korur. Şirket büyüdükçe kariyer, basın ya da yatırımcı bölümleri de genişler. Bu sayfaların ana menüye taşınması kurumsal büyümenin bir işareti gibi görünebilir; ama ziyaretçi bakış açısından yalnızca menüyü daha az kullanışlı hâle getirir. Footer bu genişlemeyi absorbe edebilecek yapısal bir tampon alan olarak işlev görür.

Site genişledikçe footer menüsü dağılmaya başlar

İlk kuruluşta sade olan bir footer, site büyüdükçe şişebilir. Her yeni bölüm açıldığında, her kampanya sayfası eklendiğinde ya da her yasal güncelleme geldiğinde footer'a bir şeyler eklenmesi doğal görünür. Tek tek bakıldığında her ekleme mantıklıdır; bütüne bakıldığında ise footer artık kullanışlı bir navigasyon öğesi olmaktan çıkmış olabilir.

Bu dağılmanın fark edilmesi zordur çünkü kademeli gerçekleşir. Bir bağlantı eklenir, sayfa güncellenir, yeni bir yasal belge gereği ortaya çıkar; birkaç ay içinde footer iki katına çıkmıştır. Farklı dönemlerde farklı kişilerin eklediği bağlantılar yan yana durur ve aralarındaki mantıksal bütünlük zamanla kaybolur.

Footer'ı gözden geçirmek büyük bir çaba gerektirmez. Yılda bir kez ya da site yapısı üzerinde kapsamlı bir çalışma yapılırken footer'daki her bağlantının şu üç soruyu karşılaması beklenir: Bu bağlantı hâlâ geçerli mi? Doğru sayfaya mı yönlendiriyor? Footer'da yer alması gerçekten gerekli mi? Bu soruları sormak, dağılmayı erken dönemde fark etmek için yeterlidir. Site haritası planlaması gibi yapısal gözden geçirmelerle aynı döngüde ele almak bu süreci rutine bağlar.

Footer menüsü, bir sitenin en az tartışılan ama ziyaretçi deneyimi üzerinde sürekli etkisi olan yapısal öğelerinden biridir. Ana menünün gördüğü özenin çok altında kalır; ancak iyi kurgulanmış bir footer hem ziyaretçinin ikinci niyetini karşılar hem de sitenin yapısal tutarlılığına katkıda bulunur.

Hangi bağlantıların footer'a ait olduğu, bunların nasıl gruplandırıldığı, yasal ve kurumsal içeriğin nereye konulduğu ve bağlantı sayısının sınırının nerede tutulduğu — bu kararların her biri ayrıca ele alınmayı hak eder. Geç kalmadan düşünmek, sonradan çok daha fazla çaba gerektiren düzeltmelerin önüne geçer.